Odkrycie światłoczułości

W historii fotografii nie można pominąć odkrycia światłoczułości. Bez niej obraz powstały w camera obscura nigdy nie zostałby utrwalony inaczej, niż za pomocą rysunku. Fotografia nie istniałaby do dzisiaj. Możliwość zatrzymania obrazu frapowała ludzi od zawsze.

Cień ręki jest jednym z pierwszych obrazów, które zaobserwował człowiek. Podobno już kapłani w Starożytnym Egipcie, za panowania Amenhotepa III znali sposób utrwalania obrazu. Hipotezy tej nie da się jednak potwierdzić. Natomiast już w 1275 roku dominikanin Albertus Magnus (1193-1280) w dziele „Compositum de compositis” opisał doświadczenia z użyciem azotanu srebra. Stwierdził, że rozpuszczone w kwasie azotowym srebro czernieje pod wpływem światła słonecznego. 200 lat później Leonardo di ser Piero da Vinci (1452-1519) opisał camera obscura, jednak ponieważ pisał pismem lustrzanym (odwrotnym), jego prace poznano dopiero w 1797 roku, kiedy to, profesor Giovanni Battista Venturi (1746-1822) po odszyfrowaniu, opublikował je. Leonardo niestety nie znał metody zatrzymania obrazu powstałego w camera obscura. Nie prowadził on też doświadczeń ze związkami srebra. Camera obscura służyła mu tylko do szkicowania. Chociaż istnieje hipoteza, że Całun Turyński wykonał Leonardo, na spreparowanym płótnie z użyciem ciemni optycznej.
Georg Fabricius (1516-71) włoski alchemik, w 1556 roku, poszukując złota w metalach, odkrył, że chlorek srebra zaczernia się pod wpływem promieni słonecznych. Spreparowana odpowiednio kreda posłużyła mu jako substancja mająca zapewnić pokrycie materiału podkładowego emulsją ze związkami srebra. Za obraz do odwzorowania użył nieprzezroczystego materiału, w którym wycinał szablony. Następnie naświetlał emulsję przez te szablony światłem słońca. Uzyskał obraz „fotograficzny”, nie potrafił go jednak utrwalić. Angelo Sala (1576-1637) w 1614 roku pisał, że azotan srebra starty na proszek zaczernia się pod wpływem światła. Natomiast Robert Boyle (1627-91) w 1667 roku wspomina, że chlorek srebra czernieje „w powietrzu”. Dwa lata później buduje przenośną ciemnię optyczną i przy jej pomocy próbuje naświetlić spreparowany papier. Około 1694 roku Wilhelm Homberg (1652-1715), niemiecki chemik, prowadził studia światłoczułości soli srebra. Zauważył, ze kość zanurzona w azotanie srebra zaciemnia się w świetle słonecznym. Natomiast w 1727 roku Johann Heinrich Schulze (1687-1744), też niemiecki chemik, podsumował dotychczasowe eksperymenty ze związkami srebra. Do odwzorowania obrazu używał emulsji światłoczułej sporządzonej z chlorku srebra na podkładzie z białej kredy. Eksperymentował z papierowymi szablonami, które przykładał do butelki zawierającej kredę nasączoną azotanem srebra. Właściwość czernienia preparatu nazwał „światłoczułością”.
W ten sposób uzyskał, nadal nie dający się utrwalić, obraz fotograficzny. Wielu było badaczy, których interesowała światłoczułość i tak w 1757 roku Giacomo Battista Beccaria (1716-81) badał światłoczułość chlorku srebra. Uważa się, że w 1777 roku Matthew Boulton (1728-1809) mógł wykonać pierwszą fotografię. William Jerome Harrison (1845-1908) w „A History Of Photography” (wydanie z 1887 roku) podaje to jako pewnik. Opisuje on sposób Boultona jako „mechaniczny proces podobny do akwatinty”. Podobno Boulton preparował w jakiś sposób płytki metalowe wielkości 4 na 5 stóp i otrzymywał kolorowe odbitki. Harrison wyrażał pogląd, że proces ten wynalazł pracownik fabryki Bultona, Francis Egington (1737-1805). Wnuk Boultona zaprzeczył jednak temu w pamflecie opublikowanym w 1865 roku.
Szwedzki chemik Karl William Scheele (Carl Wilhelm, Charles Williams, 1742-86) w 1777 roku eksperymentował z chlorkiem srebra. Udowodnił, że poszczególne barwy widma inaczej oddziaływały na związki srebra poddane promieniowaniu słonecznemu. Stwierdził, że ciemniejsze kolory (purpura, błękit) dawały silniejszy efekt – chlorek srebra ciemniał mocniej. Zauważył też, ze sczerniały na świetle chlorek srebrowy jest zredukowanym metalicznym srebrem, nierozpuszczalnym w wodzie, a nienaświetlony natomiast daje się rozpuszczać. Zaobserwował również, ze chlorek srebra czernieje proporcjonalnie do działania światła, zwłaszcza jeżeli zawiera przewagę promieni błękitnych i fioletowych.
Inny badacz Jacques Alexandre Cesar Charles (1746-1823) w 1780 roku skonstruował przyrząd, przy pomocy którego kopiował sylwetki ludzi na papierze chlorowym. Eksperyment przeprowadzał w ciemni optycznej. Nie znamy zasad jego doświadczeń. Zmarł nie zostawiając opisów swej pracy.
W 1786 roku Gilles Louis Chretien (1745-1811) ogłosił proces tworzenia rysunków sylwetki, który nazwał physionotrace. Przy pomocy camera obscura szkicował portrety na płytkach miedzianych, a następnie grawerował je i powielał.